أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

103

قانون ( فارسى )

هرگاه نيروى كشنده به حركت افتاد به اين معنى است كه بيشتر چشم‌به‌راه غذايى است كه از راه برسد و آن را با سرعت به درون معده بسپارد ، كه گرسنگى عبارت از تقاضاى نيروى كشنده در دهانهء معده است . چنان‌كه هنگامى كه رگهاى مكندهء غذا به كار مكيدن سرگرم مىشوند همين حالت سفتى و ترنجيدگى براى ليف معده رخ مىدهد ، همچنان از اثر وجود خلط ترش در معده همين حالت رخ مىدهد . 6 - امكان دارد سرماى بسيار شديد و آزاررسان سبب اشتهاى سگانه گردد يا سبب از ساير روىدادهاى توليد شده از سرما باشد ، بارها اتفاق افتاده كه كسى در سرماى سخت به سفر رفته است و مبتلا به اشتهاى سگانه شده است . 7 - زياد از حد بيدارى كشيدن و با گرسنگى بيدار ماندن زياد ، ممكن است سبب برانگيختن اشتهاى سگانه گردد ؛ زيرا در اين حالت كه با شكم گرسنه مدّت بيدارى بيش از حد طول بكشد ، حرارت بدن به سوى خارج مىگسترد و مادهء رطوبى طبيعى لازم براى بدن به تبعيّت از حرارت به سوى خارج گرايش يابد و تحليل رفتهء بدن بيش از آنكه متوقّع است ، افزايش مىيابد . و اين را هم بدان ! كه اگر اشتهاى سگانه دوام يابد ، اكثرا به بيمارى « اشتهاى گاوى » ( جوع البقر ) و خواب بدون ارادهء انسان ( مرگ دروغين ) و بسيار خوابيدن مىانجامد . نشانيها : سببهاى احتمالى اشتهاى سگانه را ذكر كرديم ، حال ببينيم چگونه سببها را بشناسيم و بدانيم فلان حالت بيمارى اشتهاى سگانه ، سببش كدام است : 1 - اگر اشتهاى سگانه از اثر پاكسازى و تخليه‌هاى زياد پديد آمده است ، كه روشن است . چنين پاك‌سازيها و اسهال و قىها بعد از بيمارى هستند و منظور از آنها كندن و برانداختن خلط بوده است ؛ يا اگر از اثر بيمارى اسهال و تخليه روى داده است ، علامتش اين است كه انسان داراى اشتهاى سگانه اكثرا قبوضيّت شكم دارد ، زيرا در چنين حالتى بدن رطوبت غذا را قبل از آنكه به معده برسد به سوى خود برمىكشد و نمىگذارد كه معده از آن نصيبى برد ، ازاين‌رو مدفوع خشك مىشود . 2 - اگر بروز اشتهاى سگانه سببش سرما باشد ، سردمزاجى باشد ، يا سرماى هواى محيط ، علامتش : تشنگى كم ، بسيارى مدفوع و باد شكم و بقيهء علامتهاى مزاج سرد است . 3 - اگر سبب اشتهاى سگى حرارت است ، علامتش اين است : تشنگى زياد و شديد ، قى كردنى - برآورده ترش‌مزه نيست ، در اكثر بيماران شكم روان است و ساير علامتهاى حرارت مزاج را - كه مىشناسى - هستند . 4 - اگر اشتهاى سگى سببش ناتوان شدن نيروى گيرنده و نگه‌دارندهء مواد غذايى سراسر بدن است و در معده هم ناتوان است نشانيش چنين است : اكثرا مدفوعش نارسيده و هضم نشده است و